Tot ziens!          

Als ik terugkijk op mijn rol als voorzitter in de afgelopen 7 jaar, dan zie ik vooral een reis over een flink aantal heuvelen – het waren er meer dan 7. Een reis langs dalen door Covid en andere crises, maar ook langs pieken zoals het succesvol overstappen naar de nieuwe pensioenregeling. Een reis door een wereld om ons heen die steeds onrustiger werd, terwijl wij binnen PFZW koers moesten houden. Financieel, bestuurlijk en soms ook moreel.

De afgelopen jaren heb ik mij ook ingezet voor de financiële fitheid van mensen. Dat thema vond ik steeds belangrijker. Mijn fascinatie voor het onderwerp gaat ver terug, naar mijn jeugd. Mijn vader was de kostwinner in ons gezin met vier schoolgaande kinderen. Toen hij plotseling overleed bleek dat we allesbehalve financieel fit waren. Gelukkig bleek er een goed nabestaandenpensioen, konden we in ons huis blijven wonen en allemaal een opleiding volgen. Het is één van de redenen dat ik blij ben met het sterk verbeterde nabestaanden- en wezenpensioen in de nieuwe regeling van PFZW.

De uitdaging om financieel fit te zijn gaat niet alleen maar over geld. Het gaat vooral ook over autonomie. Over keuzes kunnen maken. Over niet afhankelijk zijn van toeval, of van anderen, of van wat anderen van je vinden. Het gaat dus om een zekere mate van onafhankelijkheid, juist ook als het leven anders loopt dan je had gepland of verwacht.

We werken bij PFZW voor ruim drie miljoen mensen die werken in de zorg en welzijn. Zo’n 85%  daarvan zijn vrouwen. Mensen die zorgen – professioneel en vaak ook privé. Dat is geen toeval. Want zorgzaam zijn is niet alleen een vak, het is een levenshouding, een mindset. Dat klinkt mooi, en dat is het ook. Maar tegelijkertijd, wie goed kijkt, ziet ook iets ongemakkelijks: we hebben een systeem gebouwd dat draait op die zorgzaamheid, maar haar lang niet altijd naar waarde beloont. Vandaag niet, en zeker later niet. Er bestaat een pensioenkloof. En er bestaat ook een bredere financiële kloof tussen mannen en vrouwen.

In Nederland krijgen vrouwen gemiddeld aanzienlijk minder pensioen dan mannen. Niet omdat ze minder werken. Integendeel. Ze werken veel – alleen is een groot deel van dat werk onbetaald. Zorg voor kinderen. Voor ouders. Voor partners. Voor buren, de buurt en de school. Het is werk dat onmisbaar is voor onze samenleving, maar dat in ons salaris - en dus in ons pensioenstelsel - niet meetelt.

Vaak wordt gezegd: minder betaald werken is toch een eigen vrije keuze? Maar wie eerlijk kijkt, weet dat het niet zo simpel is. We maken keuzes in een context. Een context waarin vrouwen vaak nog steeds minder verdienen voor hetzelfde werk. Waarin deeltijd voor mannen een uitzondering is en voor vrouwen de norm. Waarin mantelzorg vanzelfsprekend is. Waarin we zeggen dat iedereen vrij is om zijn of haar leven in te richten naar eigen goeddunken, maar waar we ondertussen precies weten wat er sociaal van ons wordt verwacht.

We hebben nog een lange weg te gaan. En die weg begint bij bewustzijn. Bij iedereen. Want dit is echt niet alleen een probleem van vrouwen. Dit is een systeemprobleem. Zolang informele zorg niet in een of andere vorm beloond wordt, blijft de kloof bestaan. Zolang mannen minder ruimte krijgen – en vooral ook nemen – om te zorgen, blijft de last scheef verdeeld. Zolang carrière maken in de praktijk gelijk staat aan altijd fulltime moeten werken, komen we niet verder.

Als pensioenfonds kunnen we dit probleem niet alleen oplossen. Maar we kunnen wél iets doen. Door het zichtbaar te maken. Door onze deelnemers actief mee te nemen en ze te wijzen op de gevolgen van hun keuzes. Door het gesprek te voeren. En door nieuwe vragen te stellen. Wat vinden we eigenlijk waardevol werk? Wie betaalt vandaag de prijs voor onze vanzelfsprekendheden? En hoe zorgen we ervoor dat zorgen voor anderen niet automatisch betekent: slechter zorgen voor jezelf?

Het zijn vragen die een antwoord nodig hebben. Ik ben ervan overtuigd dat mijn opvolger als bestuursvoorzitter Cateautje Hijmans van den Bergh samen met het hele PFZW-bestuur de komende jaren de zoektocht naar die antwoorden zal voortzetten. Ik blijf het met warme belangstelling volgen. 

Joanne Kellermann
Voorzitter bestuur PFZW