Zorgen voor een ander, met oog voor jezelf
3-11-2026 | Voor veel mensen in zorg en welzijn stopt zorgen niet als hun werkdag voorbij is. Ook thuis zorgen zij voor een ouder, partner, kind of iemand anders die hen dierbaar is. Mijn vader van 93 heeft niet eens veel fysieke zorg nodig maar vooral aandacht, warmte en gezelligheid, nadat hij er alleen voor is komen te staan. Met het bereiken van deze leeftijd vallen er enorm veel mensen weg, en wordt de groep om hem heen steeds kleiner. Mantelzorg voelt vaak als iets vanzelfsprekends: iets dat je nu eenmaal doet voor een dierbare. Maar als die zorg steeds meer tijd en energie vraagt, is het belangrijk dat mantelzorgers ook zichzelf en hun eigen toekomst niet uit het oog verliezen.
‘Als iemand die je dierbaar is zorg nodig heeft, denk je waarschijnlijk niet als eerste aan jezelf of aan je pensioen. Dat is heel begrijpelijk. Toch is het goed om af en toe stil te staan bij wat die zorg van jezelf vraagt, nu én later.’ - Ilse van der Weiden
Zorgen doe je er vaak gewoon bij
Mantelzorg begint lang niet altijd als een bewuste keuze. Iemand doet boodschappen voor een ouder, gaat mee naar het ziekenhuis of helpt een partner die ziek is. Vaak past dat eerst nog wel in het dagelijks leven.
Maar zorg kan geleidelijk meer worden. Een afspraak hier, een telefoontje daar, iets regelen tijdens een werkdag. Tot het steeds lastiger wordt om werk, zorg en het eigen leven te combineren.
Dat geldt zeker ook voor veel van onze deelnemers in zorg en welzijn. Uit onderzoek weet ik dat ruim één op de vijf werkenden in zorg en welzijn mantelzorg verleent. Zij zijn tijdens hun werk bezig met de zorg en het welzijn van anderen en thuis wordt opnieuw een beroep op hen gedaan.
Hoe blijft het vol te houden?
Als de zorg intensiever wordt, gaat de aandacht vaak vooral uit naar degene die hulp nodig heeft. Toch is het minstens zo belangrijk dat mantelzorgers blijven kijken naar wat zij zelf nodig hebben om het vol te houden.
Misschien kan de zorg meer met anderen worden gedeeld. Het kan ook helpen om op het werk te vertellen wat er thuis speelt. Een gesprek met een werkgever of leidinggevende kan duidelijk maken welke mogelijkheden er zijn, bijvoorbeeld andere werktijden, een aangepast rooster of zorgverlof.
Iedere situatie is anders. Maar het is goed om niet pas naar mogelijkheden te zoeken wanneer de combinatie van werk en zorg eigenlijk al te zwaar is geworden.
Een dag minder werken
Soms lijkt minder werken de beste of zelfs de enige manier om meer ruimte te krijgen voor de zorg voor een naaste. Dat kan een passende keuze zijn. Maar het is goed om te weten dat zo'n keuze ook financiële gevolgen kan hebben.
Wie minder werkt, ontvangt meestal minder inkomen en bouwt doorgaans ook minder pensioen op. En wie tijdelijk helemaal stopt met werken, bouwt via het werk in die periode in principe geen pensioen op.
Dat zijn waarschijnlijk niet de eerste dingen waar iemand aan denkt wanneer een dierbare zorg nodig heeft. Op zo'n moment staat de zorg voor die ander voorop. Toch is het verstandig om ook te kijken naar wat een keuze om minder te werken op langere termijn betekent.
Niet alleen kijken naar vandaag
Mantelzorg vraagt vaak aandacht voor wat er vandaag nodig is. Wie gaat er mee naar een afspraak? Wat moet er worden geregeld? En hoe valt dat te combineren met het werk?
Juist dan kan het helpen om af en toe wat verder vooruit te kijken. Wat betekent minder werken voor het inkomen nu en voor het pensioen later? Zijn er andere mogelijkheden waardoor iemand niet direct uren hoeft in te leveren?
Ook thuis kan het goed zijn om te bespreken hoe de zorg wordt verdeeld. Zorgtaken komen soms geleidelijk vooral bij één persoon terecht. Dan is het belangrijk niet alleen te kijken naar wie welke zorg op zich neemt, maar ook naar wat dat betekent voor tijd, werk, inkomen en de financiële toekomst.
Ook de mantelzorger telt
Voor een ander zorgen kan heel waardevol zijn. Maar degene die zorgt, hoeft daardoor niet automatisch zelf op de laatste plaats te komen.
Daarom vind ik het belangrijk dat ook onze deelnemers die mantelzorg verlenen weten dat keuzes van vandaag gevolgen kunnen hebben voor later. Dat zij het gesprek aangaan met de mensen om hen heen en, waar dat helpt, met hun werkgever. En dat zij, als ze overwegen minder te gaan werken, ook kijken naar wat dat betekent voor hun financiële situatie en pensioen.
Niet om hen ervan te weerhouden voor een ander te zorgen. Wel om te voorkomen dat de gevolgen van zo'n keuze pas jaren later duidelijk worden.
Mantelzorg is van grote waarde. Voor degene die de zorg ontvangt én voor onze samenleving. Juist daarom verdienen de mensen die deze zorg geven het om ook oog te houden voor zichzelf en hun eigen toekomst.
Ilse van der Weiden
Bestuurslid PFZW
